فارسی
English 
قلعه فلک‌الافلاک؛ نگین تاریخی خرم‌آباد
اگر قرار باشد برای شهر خرم‌آباد فقط یک نماد تاریخی انتخاب کنیم، احتمالاً اولین چیزی که به ذهن بیشتر آدم‌ها می‌رسد، قلعه فلک‌الافلاک است؛ قلعه‌ای باشکوه که روی تپه‌ای بلند در قلب شهر قرار گرفته و قرن‌هاست به خرم‌آباد نگاه می‌کند.
این قلعه فقط یک ساختمان قدیمی با دیوارهای آجری نیست. وقتی وارد آن می‌شوید، انگار وارد بخشی از تاریخ لرستان شده‌اید؛ جایی که در دوره‌های مختلف، هم دژ نظامی بوده، هم مقر حکومتی، هم خزانه، هم پادگان و حتی زندان. امروز هم بخش‌هایی از آن به موزه اختصاص دارد و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری خرم‌آباد به حساب می‌آید.
اگر به تاریخ، معماری، فرهنگ و قصه‌های قدیمی علاقه دارید، فلک‌الافلاک از آن جاهایی است که در سفر به لرستان نباید راحت از کنارش گذشت.
قلعه فلک‌الافلاک کجاست؟
قلعه فلک‌الافلاک در مرکز شهر خرم‌آباد، در استان لرستان قرار دارد و روی یک تپه طبیعی و باستانی ساخته شده است.
قرار گرفتن قلعه در چنین نقطه‌ای اتفاقی نیست. در گذشته، بلند بودن محل قلعه باعث می‌شده اطراف آن به‌خوبی دیده شود و از نظر دفاعی موقعیت بسیار مناسبی داشته باشد.
امروز وقتی به بالای قلعه می‌روید، علاوه بر خود بنا، منظره‌ای جذاب از بخش‌هایی از شهر خرم‌آباد هم پیش رویتان قرار می‌گیرد. همین ترکیبِ شهر، کوه، رودخانه و بنای تاریخی باعث شده فلک‌الافلاک یکی از متفاوت‌ترین جاذبه‌های تاریخی ایران باشد.
چرا اسمش فلک‌الافلاک است؟
اسم «فلک‌الافلاک» در نگاه اول خیلی شاعرانه به نظر می‌رسد. این نام به معنی «آسمان آسمان‌ها» یا «سپهر سپهران» برداشت می‌شود و به ارتفاع و شکوه قلعه اشاره دارد.
البته این بنا همیشه فلک‌الافلاک نام نداشته است.
در طول تاریخ، اسم‌های مختلفی برای آن استفاده شده؛ از جمله دژ شاپورخواست، قلعه شاپورخواست و قلعه خرم‌آباد. نام فلک‌الافلاک در دوره‌های متأخر، به‌خصوص از دوره قاجار، بیشتر رواج پیدا کرد.
نام قدیمی «شاپورخواست» هم ارتباط نزدیکی با تاریخ باستانی خرم‌آباد دارد؛ شهری که در دوره ساسانی اهمیت زیادی داشته است.
قدمت قلعه فلک‌الافلاک چقدر است؟
قدمت اولیه این دژ را معمولاً به دوره ساسانی نسبت می‌دهند و ساخت آن را با شاپور اول ساسانی مرتبط می‌دانند.
البته چیزی که امروز می‌بینیم دقیقاً همان قلعه‌ای نیست که در دوره ساسانی ساخته شده بود. فلک‌الافلاک در طول قرن‌ها بارها تغییر کرده، قسمت‌هایی به آن اضافه شده و بخش‌هایی نیز از بین رفته است.
به همین دلیل اگر از نزدیک به بنا نگاه کنید، می‌توانید نتیجه تغییرات تاریخی را در قسمت‌های مختلف آن ببینید.
این موضوع اتفاقاً یکی از جذابیت‌های قلعه است؛ چون فلک‌الافلاک متعلق به یک دوره خاص نیست و ردپای دوره‌های مختلف تاریخی را در خودش نگه داشته است.
قلعه‌ای که فقط قلعه نبود!
یکی از جالب‌ترین قسمت‌های داستان فلک‌الافلاک، کاربری‌های مختلف آن در طول تاریخ است.
این بنا در دوره‌های مختلف نقش‌های متفاوتی داشته و همین موضوع باعث شده داستان‌های زیادی پشت دیوارهای آن شکل بگیرد.
در دوره‌هایی از تاریخ، قلعه محل استقرار حاکمان بوده و از آن برای اداره منطقه استفاده می‌شده است. در دوره‌هایی هم کاربرد نظامی داشته و به عنوان دژ دفاعی مورد استفاده قرار گرفته است.
بعدها حتی به پادگان و زندان سیاسی تبدیل شد.
یعنی اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، فلک‌الافلاک در طول عمر طولانی خودش بارها «شغلش را عوض کرده»!
امروز اما کاربرد آن کاملاً متفاوت است و بیشتر به عنوان یک بنای تاریخی و مجموعه موزه‌ای شناخته می‌شود.
معماری قلعه فلک‌الافلاک
یکی از اولین چیزهایی که هنگام دیدن قلعه توجهتان را جلب می‌کند، شکل خاص و عظمت دیوارهای آن است.
بنای فعلی قلعه حدود ۵۳۰۰ مترمربع وسعت دارد و دارای هشت برج و دو حیاط است. بلندترین دیوارهای قلعه نسبت به سطح تپه حدود ۲۲ تا ۲۳ متر ارتفاع دارند.
پلان قلعه منظم و کاملاً هندسی نیست و فرم آن تا حد زیادی با شکل زمین و نیازهای دفاعی سازگار شده است.
در ساخت قلعه نیز از مصالحی مثل:
-
آجر
-
سنگ
-
خشت
-
ملات گچ و آهک
استفاده شده است.
شاید چیزی که فلک‌الافلاک را از بعضی بناهای تاریخی تزئینی متفاوت می‌کند همین باشد؛ اینجا بیشتر از اینکه با یک کاخ پرزرق‌وبرق روبه‌رو باشید، با یک دژ واقعی و کاربردی طرف هستید.
هشت برج قلعه چه کاربردی داشتند؟
وقتی به ظاهر قلعه نگاه می‌کنید، برج‌های آن خیلی زود توجهتان را جلب می‌کنند.
برج‌ها در معماری قلعه‌های دفاعی اهمیت زیادی داشتند. نگهبانان می‌توانستند از نقاط مرتفع، اطراف قلعه را بهتر زیر نظر داشته باشند و در زمان خطر واکنش سریع‌تری نشان دهند.
گفته می‌شود مجموعه اولیه و پیرامونی قلعه در دوره‌های گذشته برج‌های بیشتری داشته و در طول زمان بخش‌هایی از آن از بین رفته است. چیزی که امروز بیشتر به چشم می‌آید، همان هشت برج اصلی بنای فعلی است.
حیاط‌های داخلی قلعه
فلک‌الافلاک فقط از دیوارهای بیرونی تشکیل نشده است.
درون قلعه دو حیاط وجود دارد که فضاهای مختلفی در اطراف آنها قرار گرفته‌اند.
وقتی از راهروهای قلعه عبور می‌کنید، فضای داخلی آن حس متفاوتی نسبت به نمای بیرونی دارد. دیوارهای ضخیم، راهروها، اتاق‌ها و فضاهای مختلف باعث می‌شوند بیشتر متوجه شوید که این بنا برای زندگی عادی امروزی ساخته نشده، بلکه یک مجموعه دفاعی و حکومتی بوده است.
چاه معروف قلعه
یکی از بخش‌های جالب و شنیدنی فلک‌الافلاک، چاه قلعه است.
در داخل قلعه چاهی عمیق وجود دارد که در گذشته برای تأمین آب مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
وجود چنین چاهی در یک دژ نظامی کاملاً منطقی بوده؛ چون اگر قلعه در زمان محاصره قرار می‌گرفت، دسترسی به آب یکی از مهم‌ترین مسائل برای ادامه مقاومت بود.
همین موضوع نشان می‌دهد که سازندگان قلعه فقط به دیوارهای بلند و برج‌های دفاعی فکر نکرده بودند، بلکه نیازهای زندگی در زمان محاصره را هم در نظر گرفته بودند.
فلک‌الافلاک و موزه‌های آن
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های بازدید از قلعه، موزه‌هایی است که در مجموعه آن قرار گرفته‌اند.
موزه مردم‌شناسی لرستان در فضای قلعه قرار دارد و با بخش‌هایی از فرهنگ و زندگی مردم منطقه آشنا می‌شوید.
در این موزه می‌توان با موضوعاتی مثل پوشش محلی، آداب و رسوم، زندگی سنتی، مشاغل قدیمی و بخشی از فرهنگ مردم لرستان بیشتر آشنا شد.
در کنار آن، آثار باستانی و تاریخی منطقه هم اهمیت زیادی دارند و باعث می‌شوند بازدید از قلعه فقط تماشای یک بنای قدیمی نباشد؛ بلکه فرصتی باشد برای آشنایی بیشتر با تاریخ و فرهنگ لرستان.
موزه مردم‌شناسی؛ جایی برای شناخت فرهنگ لرستان
اگر تا امروز تصور می‌کردید موزه یعنی فقط چند ویترین پر از اشیای قدیمی، موزه مردم‌شناسی فلک‌الافلاک می‌تواند نظرتان را عوض کند.
در این بخش، تلاش شده زندگی مردم لرستان در دوره‌های گذشته برای بازدیدکننده قابل لمس‌تر باشد.
پوشش‌های سنتی، مراسم، موسیقی، شیوه زندگی و بعضی از مشاغل قدیمی در قالب فضاهای نمایشی معرفی شده‌اند.
این بخش برای کسانی که می‌خواهند در کنار دیدن یک قلعه تاریخی، با فرهنگ مردم منطقه هم آشنا شوند، جذابیت زیادی دارد.
از بالای قلعه چه چیزی می‌بینیم؟
یکی از لذت‌های بازدید از فلک‌الافلاک فقط خود ساختمان نیست.
قرار گرفتن قلعه روی تپه باعث شده از بخش‌های مرتفع آن، چشم‌انداز خوبی از خرم‌آباد داشته باشید.
شهر زیر پایتان دیده می‌شود و در اطراف آن می‌توانید ترکیبی از ساختمان‌های شهری، فضای سبز و کوهستان‌های اطراف را ببینید.
اگر هوا صاف باشد، این منظره می‌تواند یکی از بخش‌های به‌یادماندنی سفر شما به خرم‌آباد باشد.
به‌خصوص اگر به عکاسی علاقه دارید، صبح یا نزدیک غروب معمولاً نور و فضای دلچسب‌تری برای ثبت عکس ایجاد می‌کند.
اطراف قلعه فلک‌الافلاک چه جاهایی دیدنی است؟
یکی از مزیت‌های فلک‌الافلاک این است که برای دیدن آن لازم نیست از شهر خارج شوید.
خرم‌آباد خودش شهری پر از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است و اطراف قلعه هم مکان‌های دیدنی مختلفی وجود دارد.
از جمله جاهایی که در برنامه سفر به خرم‌آباد می‌توان در کنار قلعه در نظر گرفت:
گرداب سنگی
گرداب سنگی یکی از آثار تاریخی جالب خرم‌آباد است که در نزدیکی بخش مرکزی شهر قرار دارد و نمونه‌ای از سازه‌های آبی تاریخی منطقه به حساب می‌آید.
مناره آجری
مناره آجری یکی دیگر از آثار تاریخی شهر است و برای علاقه‌مندان به معماری و تاریخ ارزش زیادی دارد.
پل شکسته
پل شکسته از آثار تاریخی مهم منطقه است و بقایای آن داستانی از مهندسی و معماری دوره‌های گذشته را روایت می‌کند.
دریاچه کیو
اگر بعد از گشت‌وگذار تاریخی دلتان کمی طبیعت و فضای باز خواست، دریاچه کیو یکی از گزینه‌های جذاب داخل خرم‌آباد است.
ترکیب جاذبه‌های تاریخی و طبیعی باعث شده سفر به خرم‌آباد فقط محدود به بازدید از یک قلعه نباشد.
بهترین زمان سفر به قلعه فلک‌الافلاک
برای بازدید از خود قلعه تقریباً در بیشتر فصل‌های سال می‌توان برنامه‌ریزی کرد، اما اگر بخواهیم از نظر آب‌وهوا و حال‌وهوای سفر نگاه کنیم، بهار و پاییز معمولاً زمان‌های بسیار دلچسبی برای سفر به خرم‌آباد هستند.
بهار
بهار لرستان واقعاً تماشایی است.
هوای مطبوع، سرسبزی طبیعت و آبشارها و چشمه‌های اطراف باعث می‌شوند سفر در این فصل جذاب‌تر شود.
اگر قصد دارید علاوه بر قلعه، طبیعت لرستان را هم ببینید، بهار انتخاب فوق‌العاده‌ای است.
تابستان
تابستان برای سفر به خرم‌آباد و بازدید از جاذبه‌های شهری مناسب است، اما ممکن است در بعضی روزها هوا گرم باشد.
برای بازدید، ساعات ابتدایی روز یا عصر می‌تواند انتخاب راحت‌تری باشد.
پاییز
پاییز برای کسانی که عاشق رنگ‌های گرم هستند، انتخاب جذابی است.
فضای تاریخی قلعه در کنار رنگ‌های پاییزی شهر و طبیعت اطراف، حال‌وهوای خاصی پیدا می‌کند.
زمستان
در زمستان هوا سردتر است، اما اگر با شرایط آب‌وهوایی مشکلی ندارید، قلعه در این فصل هم دیدنی است.
فقط بهتر است قبل از حرکت، وضعیت هوا و شرایط مسیر را بررسی کنید.
برای بازدید از قلعه چه چیزهایی همراه داشته باشیم؟
برای یک بازدید راحت، وسایل خاصی لازم نیست، اما چند مورد می‌تواند تجربه شما را بهتر کند:
-
کفش راحت برای پیاده‌روی
-
لباس مناسب فصل
-
آب آشامیدنی
-
دوربین یا تلفن همراه برای عکاسی
-
کلاه و عینک آفتابی در روزهای گرم
-
حوصله برای کشف گوشه‌وکنارهای قلعه!
مورد آخر شاید از همه مهم‌تر باشد؛ چون اگر با عجله از قلعه عبور کنید، ممکن است خیلی از جزئیات جذاب آن را نبینید.
آیا بازدید از فلک‌الافلاک برای کودکان جذاب است؟
اگر بچه‌ها به داستان‌های تاریخی، قلعه‌ها و فضاهای قدیمی علاقه داشته باشند، بازدید از فلک‌الافلاک می‌تواند برایشان تجربه جالبی باشد.
اتفاقاً قلعه‌ها برای کودکان جذاب‌تر از بعضی بناهای تاریخی هستند؛ چون شکل و ظاهرشان شبیه همان قلعه‌هایی است که در داستان‌ها و فیلم‌ها دیده‌اند.
اگر همراه کودک سفر می‌کنید، می‌توانید قبل از بازدید برایش درباره زندگی سربازان، برج‌های نگهبانی و داستان قلعه‌ها تعریف کنید تا بازدید برایش از حالت «دیدن یک ساختمان قدیمی» خارج شود.
چرا باید فلک‌الافلاک را ببینیم؟
شاید سؤال اصلی همین باشد.
در ایران بناهای تاریخی زیادی داریم؛ پس چرا فلک‌الافلاک ارزش دیدن دارد؟
چون این قلعه فقط یک بنای قدیمی نیست.
اینجا ترکیبی از تاریخ، معماری، فرهنگ، طبیعت و زندگی شهری را در یک نقطه می‌بینید.
از یک طرف با دژی با پیشینه بسیار قدیمی روبه‌رو هستید و از طرف دیگر، در اطراف آن زندگی امروزی شهر خرم‌آباد جریان دارد.
این تضاد جذاب است؛ یک قلعه تاریخی روی تپه‌ای قدیمی و شهری که امروز در اطراف آن گسترش پیدا کرده است.
فلک‌الافلاک؛ فقط یک قلعه نیست
اگر بخواهیم خیلی خودمانی بگوییم، فلک‌الافلاک را نباید فقط برویم، یک عکس بگیریم و برگردیم!
ارزش اصلی این بنا زمانی خودش را نشان می‌دهد که کمی درباره گذشته‌اش بدانیم.
وقتی بفهمیم این دیوارها در دوره‌های مختلف چه داستان‌هایی را پشت سر گذاشته‌اند، وقتی بدانیم قلعه زمانی محل حکومت بوده، زمانی کاربرد نظامی داشته، زمانی پادگان و زندان بوده و امروز میزبان موزه است، نگاه‌مان به آن کاملاً متفاوت می‌شود.
آن وقت دیگر فقط چند دیوار آجری نمی‌بینیم؛ بلکه بخشی از تاریخ چندین قرن ایران را می‌بینیم.
چند نکته برای بازدید بهتر
اگر تصمیم گرفتید در سفر به خرم‌آباد از فلک‌الافلاک دیدن کنید، این نکات را در نظر داشته باشید:
۱. با عجله بازدید نکنید.
برای دیدن قلعه و موزه‌های آن زمان کافی بگذارید.
۲. کفش راحت بپوشید.
مسیرهای داخل مجموعه و بالا رفتن از بخش‌های مختلف می‌تواند پیاده‌روی داشته باشد.
۳. قبل از رفتن، ساعت بازدید را بررسی کنید.
ساعات کاری اماکن تاریخی ممکن است در روزهای مختلف یا مناسبت‌ها تغییر کند.
۴. فقط به ظاهر قلعه توجه نکنید.
داستان و تاریخ بنا بخش مهمی از جذابیت آن است.
۵. به بنا و آثار تاریخی احترام بگذارید.
یادگاری نوشتن روی دیوار یا دست‌زدن به آثار، شاید چند ثانیه سرگرم‌کننده باشد، اما می‌تواند به میراثی آسیب بزند که قرن‌ها دوام آورده است.
فلک‌الافلاک برای چه کسانی جذاب‌تر است؟
تقریباً هر گردشگری می‌تواند از دیدن این قلعه لذت ببرد، اما برای بعضی افراد جذابیت بیشتری دارد:
علاقه‌مندان به تاریخ
عاشقان عکاسی
کسانی که قلعه‌ها و بناهای قدیمی را دوست دارند
خانواده‌هایی که دنبال یک جاذبه متفاوت هستند
علاقه‌مندان به ایرانگردی
کسانی که دوست دارند در کنار تاریخ، طبیعت لرستان را هم ببینند
حرف آخر؛ یک سفر تاریخی به قلب لرستان
0 نظر